Muỗi biến đổi gene (trái và phải, có màu xanh).
Các nhà khoa học đã bước đầu thành công trong việc tước vũ khí của bệnh sốt rét bằng cách biến đổi gene của muỗi, khiến chúng mất khả năng truyền ký sinh trùng gây bệnh. Họ hy vọng một ngày nào đó, chúng có thể thay thế dần muỗi hoang dã, và xoá xổ bệnh sốt rét.
Mỗi năm, căn bệnh này cướp đi khoảng 2 triệu sinh mạng, trong đó chủ yếu là trẻ em châu Phi. Bệnh lây lan do muỗi Anopheles mang ký sinh trùng sốt rét truyền từ người này sang người khác. Khi muỗi hút máu một người mắc bệnh, ký sinh trùng theo máu đi vào ruột, rồi chuyển sang tuyến nước bọt của muỗi. Nước bọt của chúng sẽ được truyền tiếp sang người khác theo vết muỗi cắn.
Trong khi ký sinh trùng biến đổi rất nhanh để kháng thuốc, thì quá trình cải tiến vacxin chống lại bệnh sốt rét diễn ra chậm hơn nhiều. Các chiến lược kiểm soát hiện nay chủ yếu là phun thuốc diệt muỗi, nhưng sau rất nhiều năm, tỷ lệ thành công vẫn chưa đáng là bao.
Năm ngoái, Jacobs-Lorena tại ĐH Case Western Reserve ở bang Ohio (Mỹ) và cộng sự đã tìm thấy protein SM1, có khả năng ngăn chặn ký sinh trùng sốt rét đi từ ruột vào tuyến nước bọt của muỗi (bằng cách bịt đường thông giữa hai cơ quan này). Nay, họ đã tiến xa thêm một bước, với việc đưa thành công gene mã hoá SM1 vào cơ thể muỗi. Thí nghiệm cho thấy, ở những con muỗi biến đổi gene đã hút phải máu chuột mắc bệnh sốt rét, tuyến nước bọt của chúng chỉ chứa 1/5 số lượng ký sinh trùng so với bình thường.
“Đây là một tin tức tuyệt vời”, Andrea Crisanti, một nhà gene học tại Đại học Hoàng Gia London, Anh, nhận định. Nó là bằng chứng trực tiếp cho thấy, có thể điều chỉnh khả năng mang bệnh của muỗi.
Khó khăn nảy sinh
Tuy nhiên, Crisanti, nhà khoa học đầu tiên thực hiện việc cấy một gene lạ vào muỗi, đã cảnh báo một số mặt hạn chế trong kỹ thuật này. Trước hết, với tỷ lệ ký sinh trùng còn 1/5 so với bình thường, tuy ít, nhưng vẫn đủ để lây lan. Vì thế, cần phải tiếp tục nghiên cứu để giảm khả năng truyền bệnh xuống còn 0%.
Mặt khác, cũng chưa có công trình nào kiểm chứng khả năng phát tán của muỗi biến đổi gene trong tự nhiên, vì thế, không ai chắc chắn chúng có thể bành trướng và thay thế dần những người bà con hoang dã. Hơn nữa, cơ chế hoạt động của SM1 còn rất mù mờ, nên rất có thể nó sẽ gây ra những hậu quả khôn lường.
Cuối cùng, do có sự khác biệt giữa những ký sinh trùng gây bệnh sốt rét trên người và trên chuột, nên không chắc chắn SM1 sẽ có tác dụng như nhau với cả hai loài.
B.H. (theo NewSci, Nature)
TTC Trích từ -VnEpress
